Nhân tính 3
Cuộc đời giống như những phiên chợ. Họ đi chợ phiên với muôn ngàn lý do, người có thứ gì để bán, người muốn mua thứ gì đó, có tiếng cười, có tiếng khóc, có tiếng tiếc thương… người đến người về. Và chỉ có thế, cho đến một ngày… một ngày mà không còn được đến “chợ phiên”. Tất cả cũng chỉ là trò chơi của “cảm xúc”.
– Khi thấy đèn đỏ, bạn dừng lại.
– Khi thấy biển cấm đổ rác, bạn tự hỏi thùng rác đâu?
Tại sao vậy?
Bạn yêu luật giao thông say đắm, bạn thượng tôn pháp luật?bạn là người trí thức cao? bạn là người kỷ luật cao? bạn là người văn minh?… Thật không chắc.
Nhưng chắc 1 điều, não bạn đã tính toán rất nhanh, nhanh đến mức bạn không nhận ra: “vượt đèn đỏ thì nhanh được 1 phút (Lợi), nhưng có thể bị công an phạt hoặc tai nạn (Hại). Và bạn đã từng nghĩ: cái Hại lớn hơn cái Lợi, nên bạn dừng.
Hay dù nói thể nào về đạo đức hay tình cảm, thì “nguyên liệu gốc” cấu thành nên mọi hành vi của chủng loài người vận là: Tránh Hại – Mưu Lợi. Và cỗ máy não người luôn thực hiện việc cân đo đong đếm đó.
Mỗi con người chọn làm điều gì đó (dù tự giá hay bị phát giác) thì vì nó mang lại “phần thưởng”. Phần thưởng có thể là: tiền, là món ăn ngon… và cao cấp hơn chút là lời khen, danh dự… và cao cấp hơn nữa là sự công nhận của đám đông… và cao cấp nhất chính là hay sự thanh thản trong tâm hồn (bình yên)
Và dĩ nhiên, chúng ta chọn không làm điều gì đó chỉ vì lo sợ bị trừng phạt, sợ bị đau đớn, sợ bị mất mặt hay sợ mất bình yên trong tâm hồn bản thân.
Chúng ta quá thực dụng đúng không? Không không không phải vậy. Đây chỉ là cơ chế sinh tồn giúp loài người không bị tuyệt chủng trong hàng nghìn năm mà thôi.
Thừa nhận mình hành động vì “Lợi và Hại” không xấu.
– Cái xấu chính là chỉ nhìn thấy cái Lợi trước mắt (ăn nhậu, lười biếng) mà quên đi cái Hại lâu dài (bệnh tật, nghèo đói).
– Cái xấu chính là chỉ vì cái Lợi cho mình mà tổn thương, hãm hại người khác
– Điều tốt chính là biết chấp nhận những cái “Hại” nhỏ tạm thời (kỷ luật, vất vả) để đổi lấy cái “Lợi” lớn lao bền vững về sau. (to be continue)